AI به‌ عنوان یکی از مهم‌ترین فناوری‌های نوظهور، تأثیر بسزایی در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها دارد. در سال‌های اخیر، ایران نیز با سرمایه ‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی، تلاش کرده است تا در این عرصه به پیشرفت‌های قابل ‌توجهی دست یابد. این مقاله به بررسی وضعیت کنونی هوش مصنوعی ایرانی، دستاوردها، چالش‌ها و فرصت‌های پیش رو می‌پردازد

وضعیت کنونی هوش مصنوعی ایرانی

طبق گزارش‌های بین‌المللی، ایران در این حوزه جایگاه قابل‌ توجهی را به خود اختصاص داده است. طبق گزارش Nature Index، ایران با انتشار ۳۰٬۲۲۱ مقاله علمی در این زمینه بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹، رتبه سیزدهم جهان را کسب کرده است. این رتبه‌بندی نشان‌دهنده پیشرفت‌های علمی و پژوهشی کشور در این حوزه است.

دانشگاه‌های ایران نقش مهمی در توسعه هوش مصنوعی ایفا می‌کنند. دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه علم و صنعت ایران از جمله مراکزی هستند که با فعالیت‌های پژوهشی گسترده در این حوزه شناخته می‌شوند. این دانشگاه‌ها با ارائه برنامه‌های آموزشی تخصصی و انجام پروژه‌های تحقیقاتی، به تربیت نیروی انسانی متخصص و توسعه فناوری‌های نوین کمک می‌کنند.

دستاوردهای هوش مصنوعی در ایران

توسعه ربات‌های انسان‌نما

یکی از دستاوردهای مهم ایران در حوزه هوش مصنوعی، ساخت ربات انسان‌نمای “سورنا” است. این ربات که توسط دانشگاه تهران توسعه یافته، در نسل چهارم خود قادر به انجام کارهایی مانند گرفتن بطری، سوراخ کردن دیوار و حفظ تعادل در مواجهه با نیروهای خارجی است. پیشرفت‌های این‌چنینی نشان‌دهنده توانمندی‌های فنی و مهندسی کشور در حوزه رباتیک و AI است.

کاربردهای صنعتی و خدماتی

هوش مصنوعی ایرانی در بخش‌های مختلف صنعتی و خدماتی مورد استفاده قرار گرفته است. برای مثال، در حوزه کشاورزی، نرم‌افزار “کشتیار” به‌عنوان دستیار هوشمند کشاورزان، به بهبود عملکرد و کیفیت محصولات کمک می‌کند. همچنین، در حوزه معماری، نرم‌افزار “بنیانو” با بهره‌گیری از هوش های مصنوعی، به طراحی و بهینه‌سازی سازه‌های ساختمانی می‌پردازد.

چالش‌های پیش روی هوش مصنوعی در ایران

یکی از چالش‌های اساسی در توسعه هوش مصنوعی در ایران، کمبود زیرساخت‌های فنی مناسب است. عدم دسترسی به سخت‌افزارهای پیشرفته، محدودیت در پهنای باند اینترنت و کمبود مراکز داده قدرتمند، از جمله موانعی هستند که سرعت پیشرفت در این حوزه را کاهش می‌دهند. با وجود پیشرفت‌های علمی، همچنان کمبود نیروی انسانی متخصص در حوزه هوش مصنوعی احساس می‌شود. برای رفع این مشکل، نیاز به برنامه‌های آموزشی تخصصی و تربیت نیروی کار ماهر در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی وجود دارد.

شرکت‌های هوش مصنوعی ایرانی

شرکت‌های متعددی در حوزه هوش مصنوعی فعالیت می‌کنند که در ادامه به معرفی برخی از برجسته‌ترین آن‌ها می‌پردازیم:

تحقیقات هوش مصنوعی پارت

این شرکت دانش ‌بنیان با تمرکز بر توسعه فناوری‌های هوش مصنوعی، محصولاتی مانند سهاب (سرویس‌های هوشمند ابری)، فراشناسا (سامانه احراز هویت الکترونیکی) و آی‌کوانت (سامانه معاملات الگوریتمی) را ارائه می‌دهد.

شرکت دیتاک

دیتاک در زمینه فناوری اطلاعات و تحلیل داده‌ها فعالیت می‌کند و ابزارهایی برای بازیابی اطلاعات، پردازش زبان طبیعی و یادگیری ماشین توسعه داده است.

شرکت دیتامون

این شرکت با نام تجاری هوش داده مهتاب، در حوزه هوش مصنوعی فعالیت می‌کند و محصولاتی مانند خودنگار (پلاک‌خوان) و رخ‌نگار (تشخیص چهره) را عرضه کرده است.

شرکت آرمان رایان شریف

یکی دیگر از شرکت های هوش مصنوعی ایرانی آرمان رایان شریف در زمینه پردازش و تحلیل متن، گفتار، تصویر و ویدئو فعالیت دارد و محصولاتی مانند آیپا (تحلیل چهره و پردازش متن) و سامانه خبرجو (دسته‌بندی اخبار) را توسعه داده است.

شرکت ویراسنس

ویراسنس در حوزه بینایی ماشین و پردازش تصویر فعالیت می‌کند و سامانه بیدار را برای نظارت هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی توسعه داده است.

شرکت ایبو

ایبو با تمرکز بر پردازش زبان طبیعی، خدماتی مانند تبدیل عکس و PDF به Word و تبدیل گفتار به نوشتار. این شرکت‌ها تنها بخشی از فعالان این حوزه در کشور ایران هستند که با تلاش‌های خود، به توسعه و پیشرفت این فناوری در کشور کمک می‌کنند.

فرصت‌های پیش رو

رشد استارتاپ‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی می‌تواند به توسعه این فناوری در کشور کمک شایانی کند. حمایت مالی و تسهیل فرآیندهای قانونی برای این شرکت‌ها، می‌تواند به تسریع در تجاری‌سازی ایده‌های نوآورانه منجر شود. ایجاد تعامل و همکاری با مراکز پژوهشی و شرکت‌های بین‌المللی می‌تواند به انتقال دانش و فناوری به داخل کشور کمک کند. این همکاری‌ها می‌تواند در قالب پروژه‌های مشترک تحقیقاتی، برگزاری کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی تخصصی صورت گیرد.

جمع‌بندی

هوش مصنوعی ایرانی با وجود چالش‌های موجود، مسیر رو به رشدی را طی می‌کند. سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، تربیت نیروی انسانی متخصص و حمایت از استارتاپ‌ها، می‌تواند به تسریع در توسعه این حوزه و بهره‌گیری از مزایای آن در بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی منجر شود.