چالش های زنان در فناوری؛ فناوری بدون مرزهای جنسیتی
براساس گزارشهای اخیر، تنها ۲۴ درصد از مشاغل حوزه فناوری اطلاعات در اختیار زنان است، در حالی که ۴۷ درصد از کل نیروی کار ایالات متحده آمریکا را زنان تشکیل میدهند. این اختلاف نشان دهنده یک شکاف جنسیتی بزرگ است که نه تنها فرصتهای زیادی را از زنان میگیرد، بلکه به ضرر خود صنعت فناوری نیز تمام میشود. پژوهشها نشان میدهند تیمهایی که از نظر جنسیتی متنوع هستند، نسبت به تیمهای یکدست عملکرد بهتری دارند.
با این حال، زنان در حوزه فناوری همچنان با موانع و چالشهای قابل توجهی مواجهاند؛ مسائلی از جمله تبعیض جنسیتی، کلیشههای نادرست و دستمزد نابرابر. این مقاله به بررسی عمیقتر زنان در فناوری میپردازد و راهکارهایی را برای مقابله با آنها ارائه میدهد. برای ایجاد یک صنعت عادلانه، مشارکت و تلاش جمعی ضروری است؛ تلاشی که تنها مختص زنان نیست، بلکه شامل تمام گروههایی میشود که در جامعه کمتر دیده شدهاند!
چالش های زنان در فناوری: چرا حضور زنان در صنعت فناوری مهم است؟
صنعت فناوری اغلب به عنوان حوزهای مردانه شناخته میشود و عدهای معتقدند اهمیتی ندارد چه کسی کدنویسی یا مدیریت پروژهها را انجام میدهد، چرا که فقط نتیجه نهایی مهم است. اما واقعیت این است که حضور زنان در این صنعت بسیار مهم است و دلایل روشنی برای آن وجود دارد. در ادامه، به بررسی پنج دلیل کلیدی میپردازیم که نشان میدهند چرا حضور زنان در صنعت فناوری ضروری است:
تنوع، کلید موفقیت است
بر اساس مطالعات شرکت مککینزی، تنوع در تیمهای اجرایی باعث میشود سودآوری شرکتها تا ۲۵ درصد نسبت به شرکتهایی که از تنوع کمتری برخوردارند افزایش پیدا کند.
افزایش نوآوری با حضور زنان
گزارش AnitaB.org نشان داده که شرکتهایی که در نقشهای فنی خود تنوع جنسیتی بیشتری دارند، نوآورتر بوده و در حوزه های مالی، عملیاتی، توانایی حل مسئله و اعتبار برند نیز موفقتر عمل میکنند.
دیدگاههای متنوع، نتایج بهتر
زنان با دیدگاهها، تجربیات و مهارتهای منحصر به فرد خود به شرکتها کمک میکنند تا نیازهای گوناگون مشتریان را بهتر درک کرده و به آنها پاسخ دهند. علاوه بر این، مهارتهایی مانند ارتباط موثر، همکاری و همدلی که عموما در زنان برجستهتر است، نقشی حیاتی در ایجاد تیمهای موفق و رهبری اثربخش ایفا میکنند.
مقابله با کلیشهها و تعصبات
حضور پررنگتر زنان در صنعت فناوری کمک میکند تا این کلیشهها کنار زده شوند و محصولاتی بهتر و متناسب با نیازهای تمامی اقشار جامعه توسعه تولید شود.
ایجاد الگوهای مثبت برای آینده
حضور پررنگتر زنان در صنعت فناوری نه تنها به کاهش شکاف جنسیتی کمک میکند، بلکه الهام بخش زنانی است که میخواهند وارد حوزههایی شوند که معمولا مردانه تلقی میشوند. این زنان میتوانند با به اشتراک گذاشتن تجربیات خود، به عنوان یک الگو برای نسلهای آینده عمل کنند و مسیر را برای حضور گستردهتر زنان هموار سازند. در نهایت، افزایش حضور زنان در فناوری به معنای نوآوری بیشتر، تصمیم گیریهای هوشمندانهتر و موفقیتهای چشمگیرتر است؛ مسیری که برای زنان، صنعت فناوری و کل جامعه ارزشمند و مفید خواهد بود.
چالشهایی که زنان در صنعت فناوری با آن رو به رو هستند
زنان در دنیای فناوری با موانع متعددی دست و پنجه نرم میکنند. در ادامه، سه مورد از مهمترین این چالشها را بررسی میکنیم.
تبعیض دستمزدی در این صنعت
یکی از رایجترین تصورات اشتباه این است که در صنعت فناوری تبعیض دستمزد بر اساس جنسیت وجود ندارد. جالبتر اینجاست که برخی این اختلاف را با دلایلی مثل تفاوت در نقشها، ساعات کاری، مهارتها، تجربه یا بهره وری توجیه میکنند. اما تحقیقات و آمارها خلاف این ادعا را ثابت کردهاند. براساس مطالعهای از Hired، زنان شاغل در حوزه فناوری به طور متوسط ۳ درصد کمتر از مردان حقوق دریافت میکنند. همچنین، در ۶۳ درصد مواقع، پیشنهادات حقوقی برای زنان کمتر از مردان بوده است.
بر اساس گزارش اداره آمار کار آمریکا، در سال ۲۰۲۰ زنان به طور متوسط تنها ۸۲.۳ درصد از درآمد سالانه مردان را کسب کردهاند. این شکاف درآمدی برای زنانی که به اقلیتهای نژادی و قومی تعلق دارند حتی بیشتر است. طبق گزارشها، ۷۸ درصد از شرکتهای بزرگ تایید کردهاند که در صنعت فناوری به زنان و مردان حقوق برابر پرداخت نمیشود و اختلاف دستمزدی بین آنها وجود دارد.
شکاف دستمزد در بعضی از مشاغل فناوری حتی شدیدتر است. به عنوان مثال در حوزه داده کاوی، زنان حدود ۲۰ درصد کمتر از مردان درآمد دارند. همچنین، مردانی که در مدیریت محصول فعالیت میکنند، حدود ۷ درصد بیشتر از زنان حقوق میگیرند. این آمارها نشان دهنده یک مشکل جدی است که ریشه در باورهای ناخودآگاه دارد. یکی از این باورها این است که مردان در کارهای فنی و تخصصی بهتر از زنان عمل میکنند.
راه حل چیست؟ شرکتها باید سیستم حقوق و دستمزد خود را بازبینی کنند و مطمئن شوند که همه کارکنان، فارغ از جنسیتشان، به صورت عادلانه حقوق میگیرند. کارکنان هم باید آگاه باشند و اگر با تبعیض مواجه شدند، شجاعت داشته باشند، اعتراض کنند و پیگیر حقوق برابر باشند. برای پیشرفت پایدار، باید از زنان در فناوری حمایت و فرصتهای برابر ایجاد کرد.
تنها زن بودن در محیط کار
برای زنان در صنعت فناوری، این اتفاق زیاد پیش میآید که تنها زن حاضر در تیم یا سازمان باشند. شاید عدهای فکر کنند این مسئله مهمی نیست و بپرسند: «مگر چه مشکلی دارد که تنها زن یک جمع باشی؟» اما این موقعیت چالشهای زیادی را به همراه دارد.
وقتی در محیط کار، زنان همکار زن دیگری ندارند، شاید احساس کنند که به آنجا تعلق ندارند. این وضعیت میتواند باعث حس انزوا و ناراحتی شود. از طرفی دیگر، زنی که تنها عضو زن در یک تیم مردانه است، معمولا احساس میکند باید مرتب توانایی و شایستگی خود را ثابت کند و توضیح دهد که چرا در آن جایگاه حضور دارد. این نیاز دائمی به متقاعد کردن بسیار خسته کننده است.
گاهی زنان ناخواسته مسئول رسیدگی به مشکلات بین همکاران یا حل اختلافات میشوند. حتی ممکن است به نمایندهای برای تمام زنان حوزه فناوری تبدیل شوند. این بار اضافی باعث خستگی روحی میشود و تمرکز بر کار را سختتر میکند.
برای مقابله با این چالش بهتر است برنامههای حمایتی مانند دورههای آموزشی و رویدادهای تخصصی مخصوص دختران، برای تشویق آنها به حضور در حوزه فناوری تدوین و اجرا شوند. فراهم کردن فرصتهای آموزشی و شغلی برابر برای زنان و دختران باعث می شود تا بتوانند به راحتی وارد صنعت فناوری شوند و در آن رشد کنند. حضور زنان در فناوری به تنوع و خلاقیت بیشتر در این صنعت کمک خواهد کرد.
مبارزه با کلیشهها و باورهای نادرست
زنان در صنعت فناوری همواره با کلیشههای جنسیتی مواجه هستند که مسیر رشد آنها را سخت میکند. بسیاری تصور میکنند زنان مهارتهای فنی ضعیفتری نسبت به مردان دارند و فقط برای شغلهای غیرفنی یا «نرمتر» مناسباند. عدهای نیز بر این باورند که زنان به دلیل مسئولیتهای خانوادگی و خانه، برای نقشهای مدیریتی یا رهبری مناسب نیستند.
مادران شاغل نیز با چالشهای خاصی مواجه میشوند؛ به عنوان مثال، به دلیل استفاده از مرخصی زایمان، فرصت ارتقای شغلی آنها به تعویق میافتد. ممکن است از دریافت حقوق برابر، پاداشها و مزایا محروم شوند. حتی گاهی پس از بازگشت از مرخصی زایمان، با خطر از دست دادن شغل رو به رو میشوند.
زنان گاهی مجبور میشوند برای گرفتن مرخصی زایمان توضیح اضافی بدهند یا پس از بازگشت به کار، دوباره تواناییهای خود را اثبات کنند. برای مثال، نیکی گپتا، بنیان گذار Careerflow، تجربه خودش را در این مورد به اشتراک گذاشته است. او میگوید بارها مجبور شده درباره مرخصی زایمان توضیح دهد و حتی پس از بازگشت به محل کار، دوباره ثابت کند که همچنان توانایی و مهارت های لازم را دارد.
راهکارهایی برای حل این مشکلات:
- آگاهی بخشی درباره کلیشههای جنسیتی در محیط کار.
- ایجاد فرهنگ احترام به تنوع و پذیرش تفاوتها در شرکتها.
- برگزاری برنامهها و دورههای آموزشی برای افزایش آگاهی درباره برابری جنسیتی.
کمبود حضور زنان و نبود الگوهای موفق
در حال حاضر، زنان فقط ۲۶.۷ درصد از مشاغل مرتبط با فناوری، حدود ۲۵ درصد از موقعیتهای مدیریتی و تنها ۱۴ درصد از مشاغل مهندسی نرم افزار را در اختیار دارند. این حضور کم باعث میشود زنانی که میخواهند وارد این حوزه شوند، با نبود الگوهای موفق و الهام بخش مواجه باشند.
فقدان الگوهای موفق باعث میشود زنان نتوانند آیندهای روشن برای خود تصور کنند. شاید زنان وقتی در محل کار یا در اطراف خود، زنانی را در سمت مدیریت نمیبینید، ممکن است به تواناییهای خود شک کنند یا تصور کنند که جایی در این صنعت ندارند.
برای غلبه بر این چالش، باید زنان موفق در دنیای فناوری را معرفی و دستاوردهای آنها را برجسته کنیم. از آدا لاولیس، نخستین برنامهنویس کامپیوتر، تا گریس هاپر که اولین کامپایلر را اختراع کرد و زنان پیشرویی همچون شریل سندبرگ و جینی رومتی، همه و همه نقش مهمی در شکلگیری صنعت فناوری داشتهاند.
میرا موراتی، مدیر ارشد فناوری شرکت OpenAI، نمونهای از زنان موفق در صنعت فناوری است. او با مهارت و تواناییهای رهبری خود نقش مهمی در موفقیت محصولاتی مثل ChatGPT داشته است. با پررنگکردن چنین موفقیتهایی میتوان باورهای نادرست درباره حضور زنان در فناوری را تغییر داد و نسل آینده را برای ورود به این حوزه تشویق کرد.
نادیده گرفته شدن و تبعیضهای کوچک
یکی دیگر از مشکلات زنان در صنعت فناوری، رو به رو شدن با تبعیضها و نادیده گرفتهشدن است. این رفتارها شاید عمدی نباشند، اما تأثیر منفی زیادی روی زنان دارند. در بسیاری از جلسات کاری، صحبت زنان قطع میشود یا نظراتشان نادیده گرفته میشود. این رفتار باعث میشود زنان احساس کنند که حرفهایشان اهمیتی ندارد و از مشارکت در بحث دلسرد شوند.
زنان گاهی با شوخیهای جنسیتی در محیط کار روبهرو میشوند که باعث میشود محیط برای آنها ناراحتکننده و ناامن باشد. این نوع رفتارها میتواند اعتماد به نفس زنان را کم کند و این حس را به آنها بدهد که در صنعت فناوری جایی ندارند.
طبق تحقیقی از وبسایت Hired که روی ۲۴۰۰ نفر انجام شده، سه چهارم زنان گفتهاند احساس میکنند مدیران آنها را به اندازه کافی جدی نمیگیرند. به طور کلی، تبعیضهای کوچک میتوانند برای زنان در صنعت فناوری بسیار آسیب زننده باشند. برای حل این مشکل، شرکتها باید اقداماتی انجام دهند:
- آموزشهایی درباره تنوع و رفتار مناسب در محیط کار برگزار کنند.
- شرایطی فراهم کنند که زنان بهراحتی بتوانند مشکلاتشان را گزارش دهند.
- به پیشرفت و حضور زنان در صنعت فناوری توجه ویژهای داشته باشند.
چگونه زنان میتوانند بر چالشهای صنعت فناوری غلبه کنند؟
اولین قدم برای حل هر مشکلی، پذیرفتن وجود آن است. حالا که مشکلات زنان در فناوری را شناختیم، باید ببینیم چطور میتوانیم به حل آنها کمک کنیم. این مسئولیت فقط مربوط به یک گروه خاص نیست، بلکه همه افراد و سازمانها از جمله شرکتها، دولت و جامعه باید برای آن تلاش کنند. اگر خودتان هم زنی هستید که میخواهید وارد صنعت فناوری شوید یا هم اکنون در این حوزه فعالیت میکنید، راهکارهای زیر به شما کمک خواهند کرد:
داشتن یک شبکه حمایتی قوی
یکی از بهترین راهها برای مقابله با این مشکلات، داشتن یک شبکه حمایتی است. فرد با تجربهای پیدا کنید که بتواند در مسیر شغلی به شما کمک کند. این فرد میتواند تجربیاتش را با شما به اشتراک بگذارد و هنگام مواجهه با مشکلات، شما را راهنمایی کند. در گروههای حرفهای مانند لینکدین یا توییتر عضو شوید. همچنین در رویدادها و کنفرانسهای حضوری شرکت کنید تا با افرادی آشنا شوید که علایق و اهدافشان شبیه شماست. این کار باعث میشود شبکه ارتباطی قویتری بسازید.
بعد از ایجاد ارتباط با افراد حرفهای، سعی کنید این روابط را فعال نگه دارید. به طور منظم با مربیان و همکاران در تماس باشید و از فرصتهای همکاری بهره ببرید. داشتن یک شبکه حمایتی قوی به شما کمک میکند تا با اطمینان بیشتری مسیر شغلی خود را پیش ببرید و راحتتر با چالشها روبهرو شوید.
مذاکره برای حقوق و مزایا
یادگیری مهارت مذاکره، نقش مهمی در دریافت حقوق و مزایای برابر دارد. قبل از شروع مذاکره، درباره میزان حقوق و مزایای رایج در صنعت و موقعیت شغلی خود تحقیق کنید. از وبسایتهایی مثل Glassdoor استفاده کنید و با افراد شاغل در این حوزه گفتگو داشته باشید تا اطلاعات دقیقتری به دست آورید.
از مهارتها، تجربیات و ارزشی که برای شرکت ایجاد میکنید با اطمینان صحبت کنید. نشان دهید چگونه تواناییهایتان میتواند به رشد و موفقیت شرکت کمک کند. فقط روی حقوق تمرکز نکنید. مزایایی مثل ساعات کاری منعطف، امکان دورکاری، فرصتهای آموزشی و سهام شرکت نیز میتوانند ارزش زیادی داشته باشند. وقتی فکر میکنید شایستگی ترفیع یا افزایش حقوق را دارید، درخواست خود را مطرح کنید. اگر نیازهای شما نادیده گرفته شد، به دنبال فرصتهای شغلی بهتر بگردید. چالشهایی که زنان در حوزه فناوری با آن روبهرو هستند، قابل انکار نیست. اما با اقدامات درست و حمایتهای موثر، میتوان این موانع را کنار زد و فضایی برابر و عادلانه برای همه ایجاد کرد.
عضویت در انجمنها و جوامع حرفهای
یکی از موثرترین راهها برای تقویت حضور زنان در فناوری، عضویت در انجمنها و جوامع حرفهای است. این گروهها فرصتی عالی برای شبکه سازی، یادگیری و پیدا کردن فرصتهای شغلی فراهم میکنند. مزایای عضویت در این گروه ها:
- دسترسی به گزارشها و تحلیلهای تخصصی برای انتخاب بهترین مسیر شغلی.
- آمادگی در مصاحبههای شغلی.
- دسترسی به فرصتهای شغلی مناسب و رویدادهای حرفهای.
- ایجاد ارتباط با افرادی که چالشها و تجربیات مشابهی داشتهاند.
عضویت در این جوامع میتواند نقطه عطفی برای زنان در صنعت فناوری باشد و مسیر پیشرفت آنها را هموارتر کند.
دفاع از خود و مقابله با تبعیض
یکی دیگر از راهکارهای مهم، یادگیری مهارتهای دفاع از خود و ایستادگی در برابر تبعیضها و سوگیریهای جنسیتی است. اگر در محیط کار با تبعیض یا رفتار ناعادلانهای مواجه شدید، سکوت نکنید. با همکاران، مدیران یا منابع انسانی صحبت کنید و به صورت شفاف و صریح، توضیح دهید که چه اتفاقی افتاده، چه احساسی داشتید و انتظار چه واکنشی را دارید.
با افرادی که دغدغه تنوع و برابری جنسیتی دارند ارتباط برقرار کنید. این کار به شما احساس قدرت و حمایت میدهد. با مطالعه مقالات، کتابها و شرکت در کارگاههای آموزشی، اطلاعات خود را درباره تبعیضهای جنسیتی افزایش دهید. همچنین، این منابع را با دیگران نیز به اشتراک بگذارید تا سطح آگاهی عمومی در محیط کار افزایش یابد. دفاع از خود ممکن است دشوار باشد، اما یکی از مؤثرترین قدمها برای ایجاد محیطی عادلانه و حمایت از دیگر زنان در فناوری است.
نتیجه گیری
چالش های زنان در فناوری در سال 2025 هنوز ادامه دارد و هم زمان تلاشهای بسیاری برای کاهش این مشکلات انجام شده است. هرچند مسیر طولانی است، اما با همکاری و همدلی میتوان آیندهای بهتر برای زنان در دنیای فناوری ساخت.
هدف ما ایجاد جهانی است که در آن شرکتها نه برای تکمیل آمار، بلکه به دلیل شایستگی و توانمندی، مهندسان زن را جذب کنند و زنان در میان گزینههای برتر استخدام حضور داشته باشند. هدف این است که زنان به دلیل شایستگیهایشان به موقعیتهای شغلی بهتر برسند و جنسیت مانعی برای پیشرفت آنها نباشد. در نهایت، تصمیم گیری برای استخدام نباید تحت تأثیر جنسیت باشد. صنعت فناوری باید فضایی متنوع و پذیرا ایجاد کند تا به موفقیتی پایدار برسد.
